ord Gasetta Romonstcha dils 9 da settember 2026

Pren, curteseivel lectur, il quart Tschespet e contempla duront in amen sin pagina 64 quei intressant maletg. Igl ei in fegl della Rezia sper sia meisa de lavur; el ha probabel ual scret alla fin in grond artechel sur las missiuns e fa in paus, jeu tegn, el lai sgular ses pertratgs si en la tiara grischuna. La contrada dil giuven Rein ha viu sia tgina. Sia fossa sesanfla ussa lunsch naven dalla patria, leu giu a Bonn, nua ch’il Rein ei lads e profunds. Rein alpin cu ti arrivas leugiu emblida buca de salidar cun ina ferma tschallatada de tias auas, la fossa d’in bien compatriot!

Cun P. Antonti Huonder ha il davos dils affons de G. A. Huonder, il poet de nossa canzun nazionala, priu comiau da quest mund. Sia sora Hedwig, ch’el venerava zun fetg, ei morta gia 1880 sco muniessa a Riedenburg sper Briganza en la vegliadetgna de 24 onns. Sia sora Maria, maridada a Beckenried, ei avon 4 onns daventada l’unfrenda d’in stemprau sil Lag dils 4 cantuns. P. Antoni ei ils 23 d’uost de quest onn suondaus ad ellas en la perpetnadad.

Antoni Huonder ei naschius a Cuera ils 23 de dec. 1858. Ses geniturs diregevan lu la pensiun della „Bierbrauerei“ el Welschdörfli. In per onns pli tard ha il bab surpriu igl „Oberalp“ a Glion. Leu ha il pign Toni empriu romontsch dalla buobanaglia de Glion, ed il pader raquintava aunc en ses vegls dis dalla grondiusa fiasta preparada alla „Ligia Grischa“, cura che quella ei 1864 turnada dalla fiasta de cant a Bern cun igl emprem tschupi d’arbagias per la canzun: „A Trun sut igl ischi“.

Igl ei enconuschent, che nies poet G. A. Huonder ha anflau alla finala in suttetg en la casa dil cantun. Suenter sia mort, igl onn 1867, ha la mumma giu quitau per ina buna e fetg buna educaziun ed instrucziun dils treis affons. Nies Toni ei ius a scola a Cuera si Cuort, lu a Mustér, (1868—71), ad Engelberg (1871—73) ed a S. Pieder tier ils gesuits (1873—1875). Cun 17 onns eis el entraus egl uorden dils gesuits, in pass, che ha necessitau el de bandunar la patria ed ir a star egl jester, en Hollandia. Absolvius il noviziat ed ils studis humanistics e filosofics, ha el operau els collegis de Buffalo (America) e S. Pieder, ha allura fatg sia teologia a Ditton Hall en Engheltiara, ed ei, ordinaus spiritual 1888, vegnius associaus al consorzi de scribents della provinzia tudestga digl uorden, posta ch’el ei restaus entochen 1918. Dapi lu eis el staus fatschentaus cun studis archivals e lavurs privatas ord la historia dellas missiuns. Igl onn vargau ha el en sia greva malsogna encuretg agid a Tavau, el sanatori de S. Onna a Lucern e sil Rigi. Mo il fideivel survient haveva ussa prestau la lavur predestinada, ed ina edificonta mort ha encorunau quella veta pleina ded onns e de merets.

P. Ant. Huonder ei ina autoritad en las scienzias dellas Missiuns. El ha diregiu onns ora las „Katholische Missionen“ ed ha alzau quellas sil scalem d’ina revista zun appreziada. Plinavon ha el scret diember de cudischs ord la historia dellas missiuns, ha fundau la „Missionsbibliothek“ che compara tier Herder, e nundumbreivels ein ses artechels en revistas e lexicons. El fuva in um de novas ideas fructificontas, e sia influenza sil terren dellas missiuns ha gia acquistau ad el il tetel d’honur: Missionari cun la plema. Oravon punctuava el cun perseveronza la muntada dil clerus indigen per las missiuns, ina damonda, alla quala el ha era dedicau in agen cudisch. Sias miras ein daveras secomplenidas en grondiusa maniera, e cura ch’el, gia en létg malsauns, ha udiu ch’il Papa vegni ad ordinar sco uestgs sis spirituals chines, ha el clamau legramein: „Mirei co las ideas prosperan! Ussa lessel jeu aunc ver in negher sco uestg!“

Sper la lavur de scribent ei P. Antoni era da tut temps aunc staus occupaus en la pastoraziun. El fuva spiritual cun sia olma entir’entratga, E sco tal Ieva el era operar directamein per il salid dils concarstgauns. Biaras gadas ha el dau missiuns ed exercezis, fagend per quella raschun viadis en Belgia, Frontscha, Dänemarc, Suezia, Italia, e siu cudisch de meditaziun: „Zu Füssen des Meisters“ plaida aunc oz en dudisch lungatgs tier ils spirituals de tuttas naziuns.

Ils fegls de s. Ignazi ein enconuschentamein, entras ina lescha che fa speronza buca liungs sbargats pli, sclaus en lur activitad dals confins della libra Svizzera. P. Ant. Huonder ha dapi siu exil visitau mo paucas gadas per cuort temps la patria grischuna. Mo siu cor ei entochen la davosa fladada restaus fideivels alla patria, ils perdavonts della quala siu bab haveva cantau cun tonta vigur. La gasetta, ch’el legeva cun predilecziun aunc ils davos dis, fuva la „Gas. Romontscha“. E denter ils cudischs, ch’el haveva sin meisa cu el ei spartius, sesanflava, era il quart „Tschespet“, che cuntegn las ovras de siu bab. Dad el sez possedein nus en buna translaziun romontscha treis raquintaziuns ord las missiuns: „La davosa gada che P. Renè ei ius cun Niessegner“. (Ischi II), „Igl engirament dil capitani dils Hurons“ (Pelegrin III e IV).e „Il misteri della scadiola cotschna“ (Pelegrin XXIII e XXIV). Nus sperein, che era sias autras raquintaziuns anflien cul temps la via tier ils compatriots romontschs ch’il defunct teneva aschi car.

Per renconuschientscha de siu operar ha P. Ant. Huonder retschiert igl onn 1904 ina brev da Papa Pius X e, 1915 ina tala dal Cardinal Gasparry, secretari dil stadi, sut Papa Benedetg XV. E quella renconuschientscha sin tiara ha ussa franc era anflau approbaziun da part de siu divin Magister, al survetsch dil qual sia entira veta ei stada dedicada. G. C.