ord Gasetta Romontscha dils 15-1-1925
(Correspondenza.) Avon in grond ed attent auditori ord tuttas classas dil pievel de Mustér, Medel e Tuietsch ha sgr. secr. guv. Gion Disch teniu dumengia vargada a Mustér in clar ed entelgeivel referfat sur ils dus pugns de recapitulaziun, che vegnan en votaziun dumengia proxima, principalmein sur della lescha d’automobils.
Prendend il temps de pli baul sco exempel ha el mess avon co il Grischun ei neu e neu staus ina tiara de transit denter tiaea tudestga e tiara taliana. Al pievel grischun purtava quei trafic gudogn e fadigia. Suenter l’avertua della viafier dil Gotthard ha tut quei plaun e plaun calau si. Ils straduns vegnan pli e pli vits ed isolai. Las forzas finanzialas dil pievel grischun svaneschan onn per onn veseivlamein. Tut che damonda agid e subsidis dal cantun e lez sa buca nua prender. Igl ei pia absolut necessari de puspei vivacitar e promover il traffic e commers tras nossas valladas. Igl auto ei ozildi il pli perfeczionau miet de traffic e porta daners e svilup ella tiara. Il referent recamonda cauldameim de volar per quella lescha, che vala dal reminent mo per 4 onns. Plirs oraturs han fatg diever della discussiun e susteniu il referent. Denter auter menzionescha in sgr. ils avantatgs digl auto per transportar malsauns ord vischnauncas allontanadas dals spitals, sco era per agid en cass de fiug. In viturin sedeclara sco amitg dils autos privats e preferescha tals als coloss de posta, ei seigi bia mender de sentupar culs gronds carrs de posta che culs pigns autos privats. Dal reminent muossan las experienzas, che la confederaziun astga far diever de tut nossas vias egl entir cantun cun autos de posta, autos de militer, velos a motor per luvrers de telegraf e telefon etc. e tut quei senza pagar in rap al cantun.
Ina resoluziun tenor la quala ils presents sedeclaran de star en e votar per quella lescha vegn acceptada unanimamein. Perquei dumengia in ferm:
Gie!
Medemamein ei ina resoluziun en favur della lescha concement agid tier donns elementars vegnida acceptada cun grond pli.
Votei encunter igl auto.
(Corr.) Dumengia proxima ha il pievel grischun de decider schebein el vul arver la porta agl automobil. Tochen ussa ha quei vehichel gudiu pintga simpatia el Grischun. Quei ei dal reminent era en auters loghens il cass, nua che quels che van a pei ein buca amitgs de quella maschina, la quala ei commodeivla per quel che posseda ina tala, ed ina gronda mulesta per quel che sto ira a pei. Quei ei il cass tier la pli gronda part della populaziun, tuttavia tier nus el Grischun.
La raschun principala per schar tier igl auto el Grischun ei igl avantatg ch’ins spetga dad el per la hoteleria. Ei sa esser ch’ei porta avantatg ad in ne l‘anter hotel, cunzun els pli impurtonts loghens ne centrums dell’industria ded jasters, aber sco la experienza muossa, han ils automobilists la moda de far gronds turs ne viadis en in di e van pia sperasvia a biars vitgs e hotels senza star eri. Tgi ch’ei vegnius en contact cun turists ne jasters ha giu caschun ded udir da biars de quels ch’ei seigi fetg emperneivel ded anflar silmeins in cantun nua ch’ins
vegni buca mulestaus dals automobil«. Ella bassa nua ch’ils automobils curseschan schon daditg selamenta la populaziun ch’il prau sper il stradun vegni cuvretgs cun purla, che las casas demaneivel dil stradun ein exponidas a quela inconvegnientscha sin tala moda che las fenestras ston esser serradas la gronda part dil di. La pli gronda malemperneivladad ch’igl automobil porta ein las disgrazias ch’el caschuna. Ins sa derar leger ina gasetta nua ch‘ei vegn buca raquintau disgrazias ed accidents d’automobils.
Sch’ins pertratga ch’ils straduns ein tier nus pli stretgs, pli teiss e han tunnels e carrauns fetg anetgs sche eis ei de supponer ch’ils accidents vegnan tier nus a daventar pli savens ch’ella bassa per cass che la lescha vegn acceptada. Ins duei mo patertgar vid la Via mala, vid il stradun dil Lucmagn, cunzun il toc denter Curaglia e Mustér cun ses tunnels stgirs e stretgs.
Tenor art. 22 della ordinaziun per appliicaziun della nova lescha davart ils automobils eis ei schau tier ina spertadad de 40 kilometers per ura sco maximum. Quei ei empau bia per nossas relaziuns.
Il pli bia de tumer eis ei per il transport de tiers ad era cura che automobils e carrs cun cavals ne boss sentaupan. Ella sura allegada ordinaziun sesanflan zuar determinaziuns per vegnir avon als accidents, aber ei vegn savens gadas ad esser difficultus de far observar quellas. Els Stals Uni dell’America eis ei 1923 vegniu per la veta 22,000 persunas e 660.000 ein vegnidas blessadas en consequenza d’accidents caschunai entras automobils. La regenza americana ha convocau ina conferenza per deliberar co remediar. Ei vegn empermess ch’ igl automobil vegni a purtar grondas entradas. Igl ei de tumer ch’ei vegni ad ira cun quellas entradas sco cun quei catschadur che haveva vendiu la pial digl uors avon che sittar quei.
Rem. red. Nus vein buca la tema dil corr. ariguard las inconvegnientstehas digl auto. Ins fetschi la prevedida emprova de 4 onns egl entir cantun culla nova lescha accomodada a nossas relaziuns specialas.
La votaziun cantunala ha giu liug ils 18 da schaner 1925. Cun 10725 gie e 12191 na ei la lescha vegnida refusada. Tuttina ha il parlament preparau ina nova lescha per lubir igl auotmobil el cantun Grischun. Dil reminent ha Mustér votau cun 260 encunter 143 vuschs en favur digl automobil. Medel ha medemamein acceptau la lescha (100 gie, 69 na) e Tujetsch ha claramein refusau quella cun 66 gie encunter 166 na.
Ils 21 da zercladur 1925 suonda la secunda votaziun, quella gada en favur digl automobil. Cun 11258 gie e 10224 na astga il niev vehichel uss carrar sillas vias grischunas.